ATATÜRK'ÜN DEDESİNİN KÖYÜ KOCACIK

07 Ağustos 2011, 16:23 EDİTÖR

A. Coğrafi Konumu

İşte Atatürk'ün dedelerinin Anadolu'dan gelerek yerleştikleri Osmanlı Devleti Döneminde Manastır (Bitola, Bitolji) Vilayeti'ne bağlı dört sancaktan biri olan "Debre-i Bala" (Debre, Debır, Debar, Debresko, Debarsko, Debarskoj)'nın merkezi, bugün Batı Makedonya'daki Debre şehridir. Ali Rıza Efendi'nin babası Kızıl Hafız Ahmet Efendi'nin doğduğu "Kocacık" nahiyesi de şimdi Jupa Bölgesi'nde yine aynı isimle anılan bir köydür.

1912 yılına kadar varlığını "nahiye merkezi" olarak sürdüren Kocacık, günümüzde Yukarı Jupa Belediyesi'ne bağlıdır. Makedonya'nın batı kesiminde yer alan Kocacık'ın kuzeyinde Debre, Güneyinde Struga ile Ohri, doğusunda Kırçova, batısında ise Arnavutluk yer almaktadır. Kocacık matematik konum olarak 41-42 derece kuzey enlemi (paraleli) ile 20-21 derece doğu boylamı (meridyeni) arasında bulunmaktadır. Debre'nin güneydoğusunda yer alan Kocacık, denizden 1080 m. Yüksekliktedir. Stogova Dağı'nın "Kocacık Yaylası" adı verilen bölümünün batı eteklerinde kurulmuştur.
Kocacık, bağlı olduğu Debre'ye 18 km., buna karşılık batı kesiminden Arnavutluk sınırına uzaklığı yaklaşık 8 km. kadardır. Struga'ya 45, Ohri (Ohrid)'ye 60. Kırçova 50, Manastır (Bitola)'a ise yaklaşık 150 kilometre uzaklıkta bulunmaktadır. Debre üzerinden Arnavutluk'a uzaklığı ise 24 km. kadardır.

Yedi mahalle ve on dört köyden oluşan Kocacık, kendisine bağlı köylerin dışında, merkez yerleşim bölgesi olarak; Bireştani, Koçişta ve Novak Köyleri arasında, kuzey ve kuzeybatı doğrultusunda uzanır. Kocacık merkezinin sınırları kuzeyde Koçişta Köyü, güneyde Ela (Eğla, Evla) Köyü, güneydoğuda Novak Köyü, batıda ise Osolnisa Köyü topraklan ile çevrilidir. Kuzeybatısında ise Bireştani Köyü yer almaktadır.

Bu sınırlar içinde Kocacık'a ait Bireştani Köyü ile Kocacık arasındaki kaleye "Kocacık Kalesi", tarlalara "Kolibalar", Yukarı Mahalle'nin üstündeki kıraç alanlara "Güronluk", Hamzaoğlu Mahallesi ile Bılato (Plato) Mahallesi arasındaki küçük koruya "Tatar Korisi", Bılato Mahallesi altındaki çukur alana "Gollük", Gollüğü çevreleyen yüksekçe düzlüğe "Laçeler", kuzeybatı sınırında yer alan mezarlığa "Büyük Şehitlik" (Erenler Mezarlığı), Burada yer alan açık alan ile kalenin üzerindeki düzlüğe "Namazlık" (Namazgah), köyün yer aldığı yaylaya "Kocacık Yayalası" (Bara Yaylası, Jupa Yaylası) ve yaylanın doruk noktasına "Büyük Doruk", Bu yayladaki akarsuya "Suğk Dere", bu suyun üst kısmına da "Üç Yutun" adı verilmektedir.

Kendi sınırları içinde bir şerit halinde uzanan Kocacık toprakları tarlalar, çayırlar, kırlar, otlaklar, kıraç alanlar, taşlıklar ve küçük ormanlardan oluşmaktadır. Kocacık merkez yerleşim bölgesinin çevresinde kendisine bağlı alanda; "Koçişta, Novak, Elessa Yaylaları" ile Novak Köyü'nün üstünde bir geçiş yeri olan "Demir Kapı" ve "Şahbaz Çayırı", Koçişta Köyü'nün bulunduğu yamaçta bir yer adı olan "Mialets ve Dip Kirez", Osolnisa Köyü'nün altında bulunan "Karataş ve Aktaş" adlı kayalar, Kocacık'ın karşısında yer alan "Krostes" adlı bayır, Kocacık ile Ela (Evla) Köyü arasında "Uşisa" geçidi yer almaktadır.

Kocacık yerleşim bölgesine ait olmayan ama Kocacık'ı çevreleyen sınır konumundaki Makedonlara ait yerler ise; "Luçişta Yaylası, Broştisa Yaylası, Büyük Meydanisa, Lokva Yaylası, Kaneş Yaylası, Istırna Milaçe Yaylası, Kara Orman, Gariyer ve Gıradişti Köyleri" adlarıyla anılmaktadır.
Bunlardan başka doğal kayalıklardan bazıları; Kocacık merkezinde "Kocacık Kalası", Koçişta Köyü'nde "Kabataş", Bireştani Köyü'nde "İpektaş" (İpekkaya), Pranlik Köyü'nde "Karakaya", Novak Köyü'nde "Urlok Taşı" adlarını taşımaktadır.

Akarsuları bakımından zengin olan Kocacık'ta kuzeyde Koçişta ile Kocacık arasında "Golostina Deresi" geçmekte, bu dere kuzey batıda "Bireştani Deresi" adını almaktadır. Hıristiyan halk ise eski bir Yunanlı göçebe kabilesi olan "Lağ Kabilesi"nin adını vermekte, dereye "Lağ Deresi" demektedir. Güneyde Kocacık ile Ela (Evla) Köyü arasında "Ossoy Deresi" akmakta, buna "Raven Deresi" de denmekte ve bu dereye güneydoğuda Novak ile Kocacık arasından akan "Demirkapı Deresi" karışmaktadır. Elessa Köyü'nün üstünden akan ve köyün tarlalarını sulayan akarsuya da "Kara Dere" denilmektedir.

"Kocacık" Adı, Mahalle Ve Köyleri

N. Kartal, konuyla ilgili önemli eserinde, hem söylencelere göre hem de bilimsel araştırmalara göre geniş bir değerlendirme yaptıktan sonra "Kocacık" adının "Kocacenk"ten geldiğini iddia etmektedir: "Bu bilgilerden anlaşılacağı gibi; 'Kocacık' adı, aslında Türkler ile İskender Bey arasında yapılan savaştan, bu savaşa verilen 'Büyük Savaş' anlamında 'Kocacenk' adından gelmektedir." Kanaatimizce bu değerlendirme doğru değildir.

Kocacık'ın adı, Rumeli'nin çok değişik yerlerine ve bu arada bu bölgeye de yerleşen "Kocacık Türkmenleri"nden gelmektedir. Anadolu ve Rumeli'de sıkça gördüğümüz üzere Kocacık Türkleri yerleştikleri bu bölgeye boy adlarını vermişlerdir. Yukarıda ayrıntılı bir şekilde ortaya konulduğu gibi, önceleri başlarında hakkında tarihi bilgimiz bulunmayan Hamza Bey'den dolayı "Koca Hamza Yörükleri" olarak anılan bu Yörükler, sonradan bulundukları yerlerde çoğunlukla "Kocacıklar" olarak anılmaya devam etmişlerdir. Tarihi, resmi kayıtları da kendi isimleri ile tutulmuştur. Nitekim, Kocacık içindeki bir mahalle adının "Hamzaoğlu Mahallesi" olması da bu görüşümüzü desteklemektedir. Hamza Bey'in hatırası burada yaşatılmıştır.

Kocacık, yedi mahalleden oluşan büyük bir yerleşim merkezidir. Bunlar, Yukarı Mahalle, Aşağı Mahalle, Taşlı Mahalle, Hamzaoğlu Mahallesi, Bilato Mahallesi, Yatürez Mahallesi, Kırasta Mahallesi'dir.
Kocacık, kuruluşundan XVI. yüzyılın ikinci yarısının başlangıcına (1568 yılının Mart ayı) kadar varlığını kasaba olarak sürdürmüş, 1863'ten sonra ise köy statüsüne tabi tutulmuş ve 1912 yılına kadar nahiye (bucak) merkezi olarak varlığını devam ettirmiştir. Mesela 1907'de Manastır Vilayeti'ne bağlı beş sancak bulunmaktadır. Bunlar; Manastır, Serfıce (2. sınıf) Debre (2. Sınıf) İlbasan (3. Sınıf) Görice (3. Sınıf) sancaklarıdır. Kocacık, Debre Sancağının kazalarından ve aynı zamanda kaza merkezi de olan Debre-i Bala kazasına bağlı 20 köylü bir nahiyedir.
O dönemde yönetim bakımından Kocacık Nahiyesine bağlı köylerin sayısı toplam 14'tür. Bu köylerden 7 tanesinin halkını Türkler oluşturmakta, anadil olarak Türkçe konuşulmaktadır.

Köylerden 1 tanesi anadili Makedonca'yı bırakarak Türkçe konuşmaya yönelmiştir. Geriye kalan köylerden 3 tanesinin halkı Makedonca konuşan Müslümanlardan, 1 tanesinin halkı Makedonca konuşan Müslüman ve Hıristiyanlardan, 1 tanesi de Makedonca ve Arnavutça konuşan Müslüman halktan, diğer 1 tanesi ise Makedonca konuşan Hıristiyan halktan oluşmaktadır. Bunların dışında Kocacık nahiyesine bağlı olmadıkları halde ekonomik yönden Kocacık ile ilişkisini sürdüren 3 köy daha vardır. Bu köylerden 2'sinin halkını Makedonca konuşan Müslümanlar (Torbeşler), 1'inin halkını da Makedonca konuşan Hıristiyanlar oluşturmaktadır.

Halkı Türk olan ve Türkçe konuşan Kocacık köyleri ve yaşayan nüfus durumları şu şekildedir: Ela Köyü: XX. yüzyılın sonunda 130; 1954'te 76 Türk'ün yaşadığı bu köyde 1957"deki göçlerden sonra kimse kalmamıştır. Köy camisi ve minaresi ile üç adet konut halen ayaktadır. Elessa Köyü: Kocacık'ın en büyük köyü olan Elessa'da XX. yüzyılın sonunda 550; 1954'te 633 Türk nüfus yamaktaydı. Göçlere rağmen halen 40'ı aşkın konutta Türkler yaşamaktadır. Novak Köyü: Kocacık'ın büyük köylerinden biri olan Novak'ta, XX. yüzyılın sonunda 600'den fazla; 1954 yılında ise 778 Türk yaşıyorken, göçlerden sonra nüfus azalmıştır. Bugün 60 konutluk bir aile grubu yaşamaktadır. Dılgaş Köyü: XX. yüzyılın sonunda 100 kadar; 1954'te ise 221 Türk'ün yaşadığı Dılgaş'tan bütün aileler göç ettiği için, bugün köy tamamen boşalmış bulunmaktadır."Bireştani Köyü: XX. yüzyılın sonunda 300'den fazla; 1954'te ise 15 sülaleden 48 aile içinde 259 Türk'ün yaşadığı köyde, bugün sadece 15'i aşkın konutluk bir Türk nüfusu yaşamaktadır. Osolnisa Köyü: XX. yüzyılda 200; 1954 yılında toplam 73 Türk'ün yaşadığı köyde; 1955'teki son göçten sonra nüfus hemen hemen tamamen yok olmuştur. Günümüzde sadece bir aile yaşamaktadır. Pralenik Köyü: XX. yüzyılın başlarında 250, 1954'te ise toplam 134 Türk'ün yaşadığı köy; 1957'deki son göçten sonra tamamen boşalmıştır. Günümüzde yaşayan yoktur. Koçişta Köyü: XX. yüzyılın sonlarında 180 Hıristiyan ile 175 Türk'ün yaşadığı köyde, günümüzde kimse kalmamıştır. Sadece bir konut ayaktadır.

atatürk ün soyağacı bölüm 3 devam edecek

Bu haber 1224 defa okunmuştur.