İnci Hekimoğlu'nun sorularını yanıtlayan eski MİT Müsteşar Yardımcısı Cevat Öneş, 'Çok canımızı acıtan sonuçlar ortaya çıkmıştır ama PKK siyasal bir harekettir ve hedefi; bir hak talebini ortaya çıkarmaktır' dedi

PKK, hedefini ayrılmak olarak ortaya koymamıştır. O halde böylesine bir yapı içerisinde ve karşımıza fırsat olarak yeni anayasa meselesi çıkmıştır. Türkiye Cumhuriyeti Kürt-Türk birlikteliği temelinde oluşturulmuştu. 1920'nin uzlaşısı, Kürtlerin bu ülkenin 'azınlık unsuru' değil, 'asli unsuru' olduğu şeklindeydi.

Öcalan'ın bu şartlarda bir protokol yaparak anlaştığı konusunu biraz iyimser buluyorum. Ama Öcalan'ın da dediği gibi görüşmeler nitelikli olmaktadır, gelişmektedir. Yeni anayasanın felsefesinin açıklanması ile Öcalan'la yapılan görüşmelerin de sürekliliğe sahip bir müzakere olacağını tahmin ediyorum.

PKK siyasal bir hak hareketi

Bir türlü 'olağan' koşullara dönemediğimiz Türkiye'nin, Büyük Millet Meclisi, 'Egemenliğin ait olduğu millet'in seçimine rağmen eksik vekillerle açıldı. Önünde anayasa, Kürt meselesinin demokratik-barışçı çözümü gibi sorunlar olan Meclis, günlerdir daha öncelikli bir demokrasi krizini aşmak için formül üretmeye çalışıyor. Kısa zamanda aşılacak gibi görünen krizin belki bir yararı da olacak ve yeni anayasayı beklemeye tahammülü olmayan öncelikli yasal düzenlemeler gündeme alınacak.

Ancak Hatip Dicle'nin vekilliğinin AKP eliyle düşürülmesinin, yasalar bahane edilerek KCK tutuklusu milletvekillerinin cezaevinde tutulmasının, bu süreçte Başbakan'ın "Tükürdüklerini yalayacaklar" gibi sözlerinin, seçimler boyunca tutturduğu üslupla birlikte ele alındığında Kürtlerde oluşturduğu güven kırılması herhalde uzun süre onarılamayacak. Bu koşullarda anayasanın nasıl yapılacağını, Kürt meselesinin nasıl çözümleneceğini, AKP iktidarına ilişkin, liberal kanatta da artan güvensizliği ve kamuoyunda tartışılan Öcalan'la yapılan protokoller konusunu (biz bu röportajı yaparken henüz Öcalan ile görüşme gerçekleşmemişti) eski MİT Müsteşar Yardımcısı Cevat Öneş'le konuştuk.

AKP seçimden müthiş bir destekle çıktı. Seçimden önceki çatışmacı sert üslubunu seçimlerden sonra da sürdürmekte. Bunu nasıl yorumluyorsunuz?

Süreci doğru okumak gerekiyor. Türkiye'nin siyasal tarihindeki gelişmeyi doğru okumak ve kavramak meselesi önemli. Gündemdeki bütün tartışmaları o perspektif üzerinden yapabiliriz. Cumhuriyetin kuruluşu, yeni bir modern sistemin oluşumu içersinde özelikle 1946 ve 1950 seçimlerinde tek partili hayatın sona ermesi, demokratik bir sistemin başlaması bakımından çok önemli. 2002 seçimlerini ise vesayetin kırılma noktası olarak ele alıyorum. 12 Eylül 2010 referandum süreci, Türkiye'nin değişimci yapısını göstermesi bakımından önemliydi. 12 Haziran seçimleri ise hemen her temel konuda halkın, değişimci sese olumlu bir cevap verdiğini gösteriyor. AKP'nin aldığı yüzde 50 oy, muhafazakar kimliğin kendini AKP'nin siyasal hareketinde gördüğünü veya değişimi en çok o cephede gördüğü için desteklediğini gösterdi. BDP'nin oyunu yükseltmesi, bölge insanının sorunun çözümü için BDP'ye yeni bir irade verdiğini göstermektedir. CHP'deki oy oranında artış ise değişimden yana olanlara parlamentoda yeni bir görev verdiğini göstermiştir.

Bu seçimler Türkiye tarihinde bir kavşak meselesidir. İşte bu kavşak meselesinden çıkış önemlidir.

İktidarın, toplumun verdiği bu mesajı yeterince algılayamadığını düşünüyorsunuz?

İkinci bir tespiti de yaparak bu sorunuza cevap vereyim. Siyasal partiler farklı derecelerde de olsa sürece yeterince cevap verememişlerdir. Sivil yönetimlerin de, vesayet iklimi içersinde gelinen noktada kendilerini ciddi bir şekilde özeleştiri süzgecine koymaları gerekiyor. 2002 seçimleriyle başlayan AKP dönemi, özellikle 1999 Avrupa aday üyeliğiyle başlayan 2005'e kadar devam eden dönemde, demokrasiye nitelik kazandırma mücadelesiyle meşruiyet kazandı. Buraya kadar ifade ettiğim nokta; Türkiye siyasal hareketlerindeki demokrasi kültürünün yetersizliği.

AKP bu demokratik zihniyete sahip değil mi?

AKP milli görüş geleneğinden geldi. Bir değişim geçirerek bu gömleği çıkardı. 2002 seçimleriyle iktidar oldu. Küresel konjonktür ve Türkiye'nin dinamikleri çerçevesinde, AB rüzgarından yararlandı ve kendi kimliğini bu süreç içersinde oluşturmaya başladı. Zaman içersinde kendisine muhafazakar- demokrat kimlik çerçevesinde ideolojik bir çerçeve çizdi. AKP bugüne kadar attığı olumlu adımlara rağmen 'demokratik zihniyet' konusunda yeterli performansı gösteremedi, o derinliği ülkenin gelişimi noktasına getiremedi. Diğer muhalefet partileri de böylesine zihniyet ve derinliğe sahip değildi. Ancak AKP'yi bir eleştiri süzgecine sokarken, vesayet sisteminin direnişini ve hâlâ da devam eden bu yapısal sorunu dikkate almak gerekir.

BDP de, bu yeni sürecin niteliklerine uygun bir demokratik zihniyeti ve onu kurumsallaştıracak adımların atılmasına uygun durumları yaratmak zorunda. Ama asıl sorumluluk halkın oyunun yüzde 50'sini alan AKP'ye düşmektedir. AKP artık taktiksel adımları, kendi çıkarlarını öne çıkaran Türkiye'nin alışa geldiği iç politika mücadele tarzını bırakarak, toplumu kuşatıcı, hatta muhalefetin çıkmazlarını da demokrasiyle çözebilecek bir yapı içersinde olmalıdır.

Kürt meselesinin çözümünde hep 'Türk kamuoyu' gerekçe gösterildi. Artık bu gerekçe kalmadı mı?

Son referandum ve seçim sonuçları Türk kamuoyunun bu meseleyi anladığını gösterir. Tüm siyasi hareketlerin, milliyetçi söylemlerle, kavramlarla oy potansiyellerini arttırma gayretlerine rağmen Türkiye toplumu "bu meseleyi çözün diye size oy veriyorum" dedi. Ben öyle okuyorum. Bana göre, artık siyasi partilerin milliyetçi kavramlarla oy devşirme dönemi kapanmıştır. Yani Türk kamuoyunu bahane etmek gerekçe değil. BDP'nin de meseleye bölgesel yaklaşımı önplana çıkarmasının devri kapanmıştır. BDP de artık yalnızca kazandığı bölgelerle ya da belediyelerle ilgilenemez. Tüm Türkiye ile ilgilenecekler.

Hatip Dicle'nin milletvekilliğinin düşürülmesi AKP'li Haluk İpek'in başvurusuyla oldu. Başbakan da YSK kararını onayladı. Bu krizin bu kadar büyümesini mi beklemiyorlardı yoksa aldıkları oya güvenerek, anayasa dahil her konuda tek başına hareket etmeyi mi denediler?

Hatip Dicle ve KCK davasında tutuklu bulunan diğer milletvekilleri, CHP'den seçilmiş diğer vekillerle birlikte bütünlüklü olarak baktığımızda, onlar halk iradesiyle seçilmişlerdir. Bu durumda normal olan; gelişmiş demokratik sistemlerde olduğu gibi seçilenlerin parlamentoya girmesi gerekir. Siyasi iktidarın, hukuki eksiklikleri çok kısa sürede değiştiren bir irade beyanı ortaya koyarak, yemin etmeme gibi sonuçları sakıncalı olacak durumları yaratmaması gerekirdi. Çözüm dilinin ortaya çıkması gerekiyor. Bu konuda birinci derecede sorumluluk iktidara düşüyor. Meseleye Türkiye ve küresel ölçekte bakmak gerekiyor. Bu dinamiklerin etkilediği kitlede ortaya çıkan irade; değişimi, dönüşümü ve çözümü zorlamaktadır. Bu kaçınılmaz şekildedir ve bundan dönüş yok. Bu talebe cevap veremeyen siyasal iktidarlar da önümüzdeki dönemde zayıflayacak ve değişimi kendi içersinde yaşayacaklar.

Ama 'çözüm' konusunda somut adım atmayan iktidar katlanarak desteğini artırdı...

Sorunun çözümü çok nitelikli bir altyapı ve irade gerektiriyor. İçinde bulunduğumuz şartlarda böylesine derinlikli bir kültürel bir yapı ve politika üretimi henüz yok. Sorunları çözmekle yükümlü siyaset henüz bu dinamiklerle uyumlu değil. Seçimlerle ortaya çıkan süreç, bu dönemin öncekiler gibi yönetilemeyeceğini, farklı bir paradigmanın uygulanması gerektiğini ortaya çıkarıyor.

Bu olmazsa dört yıl sonra bu destek kalmaz mı diyorsunuz ?

Kesinlikle kalmaz. O bakımdan, AKP'nin seçimlerdeki milliyetçi söylemlerle değerlendirilmemesi gerektiğini düşünüyorum. Çünkü birinci derecede anayasayı vurguladı. Yeni bir anayasanın öncelikli mesele olması çok önemli, çünkü yeni anayasa diğer siyasi partiler ve diğer kesimlerle uzlaşılarak yapılabilecek bir konu. O bakımdan eksik söylemlere, yanlış bazı adımlara rağmen partiler arası ilişkilerin gelişebileceği ve olumlu adımların atılacağını umut ediyorum. Ancak burada BDP ile ilgili değerlendirmeleri de, iktidara paralel şekilde yapmak gerekiyor. BDP de bu süreçte ana muhalefet partisi değildir ama ana muhalefet partisi rolü derecesinde önemli bir yer işgal etti. Hatta yeni anayasanın inşasında ve siyasal, hukuki ve idari yapının değiştirilmesi ve kurumsallaşmasında BDP'nin yapıcı politikası öncelikle tayin edici olacaktır.

Öcalan, devletle yapılan bir protokolden bahsediyor ve görüşmelerin önemli bir aşamaya geldiğini söylüyor. Öyleyse bu uzlaşmanın siyasete yansımasına kim engel oluyor?

Öcalan'ın bu şartlarda bir protokol yaparak anlaştığı konusunu ben biraz iyimser buluyorum. Ama Öcalan'ın da ifade ettiği gibi görüşmeler nitelikli olmaktadır, kapsayıcı ve gelişme kaydetmektedir. Yeni anayasanın felsefesi ve temel ilkelerinin açıklanması ile birlikte Öcalan'la yapılan görüşmelerin de devamlılık kazanacağını ve sürekliliğe sahip bir müzakere şeklinde oluşacağını tahmin ediyorum.

Niye bununla paralel gitmiyor iktidarın tavrı?

Kürt meselesi Türkiye'nin iç politikasında ciddi bir şekilde kullanabilen, tüm siyasetleri çok etkileyen bir olay. Hatta iktidarın varlığını etkileyen bir olay. İktidarın kendi içerisinde gruplaşan milliyetçi yapının dahi bu mesele içersinde değerlendirilmesi gerekiyor. Başbakan'ın milliyetçi sloganlarla oy çoğunluğuna dayanan, anayasa değişikliği için ihtiyaç duyduğu milletvekili sayısını yükseltmeye dayanan taktiksel seçim performansını gördük. Bana göre bu yapılmasaydı daha demokratik adımlar atsaydı, AKP'ye daha fazla oy kazandırabilirdi. İktidarın adımları, Bakanlar Kurulu oluştuktan ve parlamento işlemeye başladıktan sonra doğru şekilde izlenebilir.

Önümüzde 15 Temmuz var ve çok az vakit kaldı. Bu tarih 'simgesel' de olsa, bir 'fırsat'ın daha heba edilmemesi için nasıl bir perspektif gerekiyor?

15 Temmuz meselesinde 'pratik adım bekleme' tavrını doğru bulmuyorum. Meselelere dinamikler açısından baktığımız vakit, siyasi iktidar biliyor ki; artık PKK meselesi barışçıl bir şekilde dönüşüme uğramak zorundadır. PKK biliyor ki; artık silahla hak talep etme süreci sona ermiştir. Gerek Türkiye'nin iç dinamikleri açısından, gerekse bölgesel ve küresel dinamikler açısından da bu böyledir. Çok canımızı acıtan sonuçlar ortaya çıkmıştır ama PKK siyasal bir harekettir ve hedefi; bir hak talebini ortaya çıkarmaktır. Hedefini ayrılmak olarak ortaya koymamıştır. O halde böylesine bir yapı içersinde ve karşımıza fırsat olarak yeni anayasa meselesi çıkmıştır. Yeni anayasa demek, toplumsal uzlaşı demek. Türkiye Cumhuriyeti Kürt- Türk birlikteliği temelinde oluşturulmuştu. 1920'nin uzlaşısı; Kürtlerin bu ülkenin 'azınlık unsuru' değil, 'asli unsuru' olduğu şeklindeydi. Asli unsur olan ve Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran bir yapının, bir milletin bugün hedefi ne olabilir? Amacı sadece Türkiye'nin gerçekten eşit demokratik vatandaşlarının oluşturduğu, üreten mutlu olan bir yapı.

Peki neden Başbakan sürekli kamuoyuna tersi bir mesaj veriyor? Bu nedenle Kürtlerle arasında ciddi bir güven krizi doğdu. Bu nasıl aşılacak?

Bu noktaya Cengiz Çandar'ın son TESEV raporunda da değiniliyor. Kürt sorununun çözülmesi için çok nitelikli bir demokrasiye geçmek gerekiyor. Derinlikli bir demokrasi gerekiyor. Yani paradigmanın yüzde yüz değişmesi gerekiyor. Kürtlere, Alevilere, azınlıklara bakışta yılların tortuları var, ama bu tortular kitleler üzerinde değil, toplumsal değişim iradesine rağmen siyasette var. Zihinler henüz tortulu. O paradigma değişmiyor ve o paradigma içerisinde siyasal parti çıkarları veya siyasal hareketlere hakim olan grupların güçlerin çıkarları ön planda. Paradigmanın değişmesi demek, zihniyetin değişmesi demek.

Bu noktada siyasi iktidar, siyasi partiler hazırlıklı değiller ama hayat zorluyor. Değişecek ve değişmek zorundalar. Bütün mesele bu, yani sürecin kısa veya uzun olması. Şimdi Başbakan'ın ustalık hükümetini göreceğiz.

İktidar hangi adımları atmalı ki uzlaşma zemini doğsun?

'Ustalık hükümeti' de bana göre ilk olarak; mesela serbest kalamayan milletvekillerimizin sorununun çözüleceğine ilişkin adımlar atmalı. Mesela yeni anayasayı beklemeden, Terörle Mücadele Kanunu'nun değiştirilmesi gereken maddeleriyle ilgili, seçim kanununun değişmesi gereken maddelerinin değiştirilmesi, ceza muhakemeleri kanununun tutukluluk süreleriyle ilgili maddelerinin değişmesi, Özel Yetkili Mahkemelerin kaldırılması gerekir.

Yakın zamana kadar AKP'ye destek vermiş aydınlardan bazıları, AKP'nin yeni anayasayı da kendi iktidarını tahkim etmek üzere oluşturmak isteyeceği, demokratik ilkelerden uzaklaştığı görüşünde. Siz bu yorumlara katılıyor musunuz ?

Katılmıyorum. Bunların doğruluk payı var. Ama vesayet sisteminin çeşitli taktiksel yaklaşımlarla AKP'yi bitirme konusundaki ısrarı karşısında AKP kendisini savunmak durumunda kalıyor. Bir de açıkça ifade edelim; Türkiye'nin siyasal yapısında iktidar olan siyasetlerin hakim olma duygusu ve demokrasi kültürünün kurumsallaşmamasının yarattığı bir durum. AKP'nin tek hakim güç olabilmesine, küresel dengeler de, Türkiye'nin demokratikleşme dinamikleri de müsaade etmez.

Bunun tam tersi bir yorum da var. Suriye başta olmak üzere Bölgesel gelişmeler nedeniyle, Ortadoğu'da kendisine biçilen rol ve bunun üzerinden açılmış krediye dayanarak AKP'ni Kürt meselesinde bu milliyetçi ve çatışmacı üslubu seçtiği yönünde...

Bana göre bu doğru değil. Çünkü kendi iç sorunlarını çözemeyen bir siyasi iktidarın Türkiye'nin sınırları dışında hedefi olamaz. Yani, Kürt meselesini, Alevi meselesini ya da diğer demokratik sorunlarını çözemediği takdirde Türkiye'nin o vizyoner dış politikasının hiçbir anlamı kalmaz. Ortadoğu'da cereyan etmekte olan gelişmeler esasında Türkiye için de riskler yaratan bir meseledir. Bu risklere karşı Türkiye'nin rolünü oynayabilmesi için -tabii ki burada özellikle de ABD-Türkiye ilişkileri çok önplana çıkıyor- demokratikleşme standartlarını yükseltmesi, kendi sorunlarını çözmesi önemlidir.

Yeni anayasa meselesinde AKP, CHP ve MHP 'ilk üç maddenin değişmezliğinde' anlaşır gibi görünüyorlar. Bu durum da değişir mi?

Nasıl bir Türkiye istiyoruz? Tüm mesele bu. Hele ki BDP, PKK açısından bir bölünmeden bahsetmediğimize göre, ayrı bir Kürdistan'dan bahsedemediğimize göre, biz etnik meseleleri de aşan bir yeni Türkiye'den bahsediyoruz. 21. yy'ın değerleri çerçevesinde meseleye yaklaşımdan bahsediyoruz. Böylesine temsilin yüksek oranda oluştuğu yeni parlamento içerisinde, yeni anayasa da yapılabilir. Anayasanın ilk üç maddesi dahil değiştirilebilir. 'Değiştirilemez madde'yi kabul etmiyorum. Çünkü zaten bunlar da 1980 anayasasının ürünüdür. Türkiye ancak faşizme kaymada, bir diktatörlük yapısını oluşturmada veya otoriter, totaliter yapıların oluşturulması noktasında o maddelere karşı duyarlı olabilir ama demokratikleşmeye nitelik kazandırılmasıysa mesele, her şey değişebilir.

Tek bayrak konusunda tartışma yok. Tek dil konusunda tartışma yok. Resmi dilin Türkçe olmasına itiraz yok. Ülke bütünlüğü konusunda tartışma yok.

O halde tartışılan ne?

Kürtçe'nin resmi eğitim dili olarak kullanılması meselesi. Kürtçe'nin resmi dil olarak kullanılması meselesini ciddi tartışmamız gerekiyor. Senelerdir yanlış eğitilen bir toplumla farklı saplantıların ortaya çıkarıldığı bir iklim var. Bu zamanla aşılacak bir olay ama anayasada yasaklayıcı hiçbir hüküm bulunmayacağının garantisi anayasayla ortaya konur. Bana göre BDP'nin de, sivil toplum örgütlerinin de bu konuda da hassas olmaları gerekir.

Bir de 'demokratik özerklik' meselesi var. İçi doldurulmamış şekilde veya tartışıldığı gibi çoğulcu yapıyı reddeden, sanki PKK'nın gelip kontrol ettiği, tekli bir sistem gibi algılanan, Kürtlerin içinde bile tartışılmakta olan bir konuyu, tartışmalar sonuçlanmadan Türkiye kamuoyuna götürmek uygun değil. Esasında bu olay bir yerel yönetimler meselesi. Ama bu da süreç içerisinde gelişebilecek bir olay. Fransa'da, İspanya'da hala bu özerklik meselesi tartışılan, geliştirilen bir konu. Anayasayla yasaklanmamış, Türkiye demokratikleştikçe özerkliğini arttıran bir yapı ortaya çıkabilir. Ama bunun bir etnik yapıyla bağlantısı olmadığının da halka inandırıcı şekilde anlatılması gerekir. Bu konu da BDP'nin, PKK'nin hassas olması gerekir.

Bir türlü 'olağan' koşullara dönemediğimiz Türkiye'nin, Büyük Millet Meclisi, 'Egemenliğin ait olduğu millet'in seçimine rağmen eksik vekillerle açıldı. Önünde anayasa, Kürt meselesinin demokratik-barışçı çözümü gibi sorunlar olan Meclis, günlerdir daha öncelikli bir demokrasi krizini aşmak için formül üretmeye çalışıyor. Kısa zamanda aşılacak gibi görünen krizin belki bir yararı da olacak ve yeni anayasayı beklemeye tahammülü olmayan öncelikli yasal düzenlemeler gündeme alınacak.

Ancak Hatip Dicle'nin vekilliğinin AKP eliyle düşürülmesinin, yasalar bahane edilerek KCK tutuklusu milletvekillerinin cezaevinde tutulmasının, bu süreçte Başbakan'ın "Tükürdüklerini yalayacaklar" gibi sözlerinin, seçimler boyunca tutturduğu üslupla birlikte ele alındığında Kürtlerde oluşturduğu güven kırılması herhalde uzun süre onarılamayacak. Bu koşullarda anayasanın nasıl yapılacağını, Kürt meselesinin nasıl çözümleneceğini, AKP iktidarına ilişkin, liberal kanatta da artan güvensizliği ve kamuoyunda tartışılan Öcalan'la yapılan protokoller konusunu (biz bu röportajı yaparken henüz Öcalan ile görüşme gerçekleşmemişti) eski MİT Müsteşar Yardımcısı Cevat Öneş'le konuştuk.

AKP seçimden müthiş bir destekle çıktı. Seçimden önceki çatışmacı sert üslubunu seçimlerden sonra da sürdürmekte. Bunu nasıl yorumluyorsunuz?

Süreci doğru okumak gerekiyor. Türkiye'nin siyasal tarihindeki gelişmeyi doğru okumak ve kavramak meselesi önemli. Gündemdeki bütün tartışmaları o perspektif üzerinden yapabiliriz. Cumhuriyetin kuruluşu, yeni bir modern sistemin oluşumu içersinde özelikle 1946 ve 1950 seçimlerinde tek partili hayatın sona ermesi, demokratik bir sistemin başlaması bakımından çok önemli. 2002 seçimlerini ise vesayetin kırılma noktası olarak ele alıyorum. 12 Eylül 2010 referandum süreci, Türkiye'nin değişimci yapısını göstermesi bakımından önemliydi. 12 Haziran seçimleri ise hemen her temel konuda halkın, değişimci sese olumlu bir cevap verdiğini gösteriyor. AKP'nin aldığı yüzde 50 oy, muhafazakar kimliğin kendini AKP'nin siyasal hareketinde gördüğünü veya değişimi en çok o cephede gördüğü için desteklediğini gösterdi. BDP'nin oyunu yükseltmesi, bölge insanının sorunun çözümü için BDP'ye yeni bir irade verdiğini göstermektedir. CHP'deki oy oranında artış ise değişimden yana olanlara parlamentoda yeni bir görev verdiğini göstermiştir.

Bu seçimler Türkiye tarihinde bir kavşak meselesidir. İşte bu kavşak meselesinden çıkış önemlidir.

İktidarın, toplumun verdiği bu mesajı yeterince algılayamadığını düşünüyorsunuz?

İkinci bir tespiti de yaparak bu sorunuza cevap vereyim. Siyasal partiler farklı derecelerde de olsa sürece yeterince cevap verememişlerdir. Sivil yönetimlerin de, vesayet iklimi içersinde gelinen noktada kendilerini ciddi bir şekilde özeleştiri süzgecine koymaları gerekiyor. 2002 seçimleriyle başlayan AKP dönemi, özellikle 1999 Avrupa aday üyeliğiyle başlayan 2005'e kadar devam eden dönemde, demokrasiye nitelik kazandırma mücadelesiyle meşruiyet kazandı. Buraya kadar ifade ettiğim nokta; Türkiye siyasal hareketlerindeki demokrasi kültürünün yetersizliği.

AKP bu demokratik zihniyete sahip değil mi?

AKP milli görüş geleneğinden geldi. Bir değişim geçirerek bu gömleği çıkardı. 2002 seçimleriyle iktidar oldu. Küresel konjonktür ve Türkiye'nin dinamikleri çerçevesinde, AB rüzgarından yararlandı ve kendi kimliğini bu süreç içersinde oluşturmaya başladı. Zaman içersinde kendisine muhafazakar- demokrat kimlik çerçevesinde ideolojik bir çerçeve çizdi. AKP bugüne kadar attığı olumlu adımlara rağmen 'demokratik zihniyet' konusunda yeterli performansı gösteremedi, o derinliği ülkenin gelişimi noktasına getiremedi. Diğer muhalefet partileri de böylesine zihniyet ve derinliğe sahip değildi. Ancak AKP'yi bir eleştiri süzgecine sokarken, vesayet sisteminin direnişini ve hâlâ da devam eden bu yapısal sorunu dikkate almak gerekir.

BDP de, bu yeni sürecin niteliklerine uygun bir demokratik zihniyeti ve onu kurumsallaştıracak adımların atılmasına uygun durumları yaratmak zorunda. Ama asıl sorumluluk halkın oyunun yüzde 50'sini alan AKP'ye düşmektedir. AKP artık taktiksel adımları, kendi çıkarlarını öne çıkaran Türkiye'nin alışa geldiği iç politika mücadele tarzını bırakarak, toplumu kuşatıcı, hatta muhalefetin çıkmazlarını da demokrasiyle çözebilecek bir yapı içersinde olmalıdır.

Kürt meselesinin çözümünde hep 'Türk kamuoyu' gerekçe gösterildi. Artık bu gerekçe kalmadı mı?

Son referandum ve seçim sonuçları Türk kamuoyunun bu meseleyi anladığını gösterir. Tüm siyasi hareketlerin, milliyetçi söylemlerle, kavramlarla oy potansiyellerini arttırma gayretlerine rağmen Türkiye toplumu "bu meseleyi çözün diye size oy veriyorum" dedi. Ben öyle okuyorum. Bana göre, artık siyasi partilerin milliyetçi kavramlarla oy devşirme dönemi kapanmıştır. Yani Türk kamuoyunu bahane etmek gerekçe değil. BDP'nin de meseleye bölgesel yaklaşımı önplana çıkarmasının devri kapanmıştır. BDP de artık yalnızca kazandığı bölgelerle ya da belediyelerle ilgilenemez. Tüm Türkiye ile ilgilenecekler.

Hatip Dicle'nin milletvekilliğinin düşürülmesi AKP'li Haluk İpek'in başvurusuyla oldu. Başbakan da YSK kararını onayladı. Bu krizin bu kadar büyümesini mi beklemiyorlardı yoksa aldıkları oya güvenerek, anayasa dahil her konuda tek başına hareket etmeyi mi denediler?

Hatip Dicle ve KCK davasında tutuklu bulunan diğer milletvekilleri, CHP'den seçilmiş diğer vekillerle birlikte bütünlüklü olarak baktığımızda, onlar halk iradesiyle seçilmişlerdir. Bu durumda normal olan; gelişmiş demokratik sistemlerde olduğu gibi seçilenlerin parlamentoya girmesi gerekir. Siyasi iktidarın, hukuki eksiklikleri çok kısa sürede değiştiren bir irade beyanı ortaya koyarak, yemin etmeme gibi sonuçları sakıncalı olacak durumları yaratmaması gerekirdi. Çözüm dilinin ortaya çıkması gerekiyor. Bu konuda birinci derecede sorumluluk iktidara düşüyor. Meseleye Türkiye ve küresel ölçekte bakmak gerekiyor. Bu dinamiklerin etkilediği kitlede ortaya çıkan irade; değişimi, dönüşümü ve çözümü zorlamaktadır. Bu kaçınılmaz şekildedir ve bundan dönüş yok. Bu talebe cevap veremeyen siyasal iktidarlar da önümüzdeki dönemde zayıflayacak ve değişimi kendi içersinde yaşayacaklar.

Ama 'çözüm' konusunda somut adım atmayan iktidar katlanarak desteğini artırdı...

Sorunun çözümü çok nitelikli bir altyapı ve irade gerektiriyor. İçinde bulunduğumuz şartlarda böylesine derinlikli bir kültürel bir yapı ve politika üretimi henüz yok. Sorunları çözmekle yükümlü siyaset henüz bu dinamiklerle uyumlu değil. Seçimlerle ortaya çıkan süreç, bu dönemin öncekiler gibi yönetilemeyeceğini, farklı bir paradigmanın uygulanması gerektiğini ortaya çıkarıyor.

Bu olmazsa dört yıl sonra bu destek kalmaz mı diyorsunuz ?

Kesinlikle kalmaz. O bakımdan, AKP'nin seçimlerdeki milliyetçi söylemlerle değerlendirilmemesi gerektiğini düşünüyorum. Çünkü birinci derecede anayasayı vurguladı. Yeni bir anayasanın öncelikli mesele olması çok önemli, çünkü yeni anayasa diğer siyasi partiler ve diğer kesimlerle uzlaşılarak yapılabilecek bir konu. O bakımdan eksik söylemlere, yanlış bazı adımlara rağmen partiler arası ilişkilerin gelişebileceği ve olumlu adımların atılacağını umut ediyorum. Ancak burada BDP ile ilgili değerlendirmeleri de, iktidara paralel şekilde yapmak gerekiyor. BDP de bu süreçte ana muhalefet partisi değildir ama ana muhalefet partisi rolü derecesinde önemli bir yer işgal etti. Hatta yeni anayasanın inşasında ve siyasal, hukuki ve idari yapının değiştirilmesi ve kurumsallaşmasında BDP'nin yapıcı politikası öncelikle tayin edici olacaktır.

Öcalan, devletle yapılan bir protokolden bahsediyor ve görüşmelerin önemli bir aşamaya geldiğini söylüyor. Öyleyse bu uzlaşmanın siyasete yansımasına kim engel oluyor?

Öcalan'ın bu şartlarda bir protokol yaparak anlaştığı konusunu ben biraz iyimser buluyorum. Ama Öcalan'ın da ifade ettiği gibi görüşmeler nitelikli olmaktadır, kapsayıcı ve gelişme kaydetmektedir. Yeni anayasanın felsefesi ve temel ilkelerinin açıklanması ile birlikte Öcalan'la yapılan görüşmelerin de devamlılık kazanacağını ve sürekliliğe sahip bir müzakere şeklinde oluşacağını tahmin ediyorum.

Niye bununla paralel gitmiyor iktidarın tavrı?

Kürt meselesi Türkiye'nin iç politikasında ciddi bir şekilde kullanabilen, tüm siyasetleri çok etkileyen bir olay. Hatta iktidarın varlığını etkileyen bir olay. İktidarın kendi içerisinde gruplaşan milliyetçi yapının dahi bu mesele içersinde değerlendirilmesi gerekiyor. Başbakan'ın milliyetçi sloganlarla oy çoğunluğuna dayanan, anayasa değişikliği için ihtiyaç duyduğu milletvekili sayısını yükseltmeye dayanan taktiksel seçim performansını gördük. Bana göre bu yapılmasaydı daha demokratik adımlar atsaydı, AKP'ye daha fazla oy kazandırabilirdi. İktidarın adımları, Bakanlar Kurulu oluştuktan ve parlamento işlemeye başladıktan sonra doğru şekilde izlenebilir.

Önümüzde 15 Temmuz var ve çok az vakit kaldı. Bu tarih 'simgesel' de olsa, bir 'fırsat'ın daha heba edilmemesi için nasıl bir perspektif gerekiyor?

15 Temmuz meselesinde 'pratik adım bekleme' tavrını doğru bulmuyorum. Meselelere dinamikler açısından baktığımız vakit, siyasi iktidar biliyor ki; artık PKK meselesi barışçıl bir şekilde dönüşüme uğramak zorundadır. PKK biliyor ki; artık silahla hak talep etme süreci sona ermiştir. Gerek Türkiye'nin iç dinamikleri açısından, gerekse bölgesel ve küresel dinamikler açısından da bu böyledir. Çok canımızı acıtan sonuçlar ortaya çıkmıştır ama PKK siyasal bir harekettir ve hedefi; bir hak talebini ortaya çıkarmaktır. Hedefini ayrılmak olarak ortaya koymamıştır. O halde böylesine bir yapı içersinde ve karşımıza fırsat olarak yeni anayasa meselesi çıkmıştır. Yeni anayasa demek, toplumsal uzlaşı demek. Türkiye Cumhuriyeti Kürt- Türk birlikteliği temelinde oluşturulmuştu. 1920'nin uzlaşısı; Kürtlerin bu ülkenin 'azınlık unsuru' değil, 'asli unsuru' olduğu şeklindeydi. Asli unsur olan ve Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran bir yapının, bir milletin bugün hedefi ne olabilir? Amacı sadece Türkiye'nin gerçekten eşit demokratik vatandaşlarının oluşturduğu, üreten mutlu olan bir yapı.

Peki neden Başbakan sürekli kamuoyuna tersi bir mesaj veriyor? Bu nedenle Kürtlerle arasında ciddi bir güven krizi doğdu. Bu nasıl aşılacak? 

Bu noktaya Cengiz Çandar'ın son TESEV raporunda da değiniliyor. Kürt sorununun çözülmesi için çok nitelikli bir demokrasiye geçmek gerekiyor. Derinlikli bir demokrasi gerekiyor. Yani paradigmanın yüzde yüz değişmesi gerekiyor. Kürtlere, Alevilere, azınlıklara bakışta yılların tortuları var, ama bu tortular kitleler üzerinde değil, toplumsal değişim iradesine rağmen siyasette var. Zihinler henüz tortulu. O paradigma değişmiyor ve o paradigma içerisinde siyasal parti çıkarları veya siyasal hareketlere hakim olan grupların güçlerin çıkarları ön planda. Paradigmanın değişmesi demek, zihniyetin değişmesi demek.

Bu noktada siyasi iktidar, siyasi partiler hazırlıklı değiller ama hayat zorluyor. Değişecek ve değişmek zorundalar. Bütün mesele bu, yani sürecin kısa veya uzun olması. Şimdi Başbakan'ın ustalık hükümetini göreceğiz.

İktidar hangi adımları atmalı ki uzlaşma zemini doğsun?

'Ustalık hükümeti' de bana göre ilk olarak; mesela serbest kalamayan milletvekillerimizin sorununun çözüleceğine ilişkin adımlar atmalı. Mesela yeni anayasayı beklemeden, Terörle Mücadele Kanunu'nun değiştirilmesi gereken maddeleriyle ilgili, seçim kanununun değişmesi gereken maddelerinin değiştirilmesi, ceza muhakemeleri kanununun tutukluluk süreleriyle ilgili maddelerinin değişmesi, Özel Yetkili Mahkemelerin kaldırılması gerekir.

Yakın zamana kadar AKP'ye destek vermiş aydınlardan bazıları, AKP'nin yeni anayasayı da kendi iktidarını tahkim etmek üzere oluşturmak isteyeceği, demokratik ilkelerden uzaklaştığı görüşünde. Siz bu yorumlara katılıyor musunuz ?

Katılmıyorum. Bunların doğruluk payı var. Ama vesayet sisteminin çeşitli taktiksel yaklaşımlarla AKP'yi bitirme konusundaki ısrarı karşısında AKP kendisini savunmak durumunda kalıyor. Bir de açıkça ifade edelim; Türkiye'nin siyasal yapısında iktidar olan siyasetlerin hakim olma duygusu ve demokrasi kültürünün kurumsallaşmamasının yarattığı bir durum. AKP'nin tek hakim güç olabilmesine, küresel dengeler de, Türkiye'nin demokratikleşme dinamikleri de müsaade etmez.

Bunun tam tersi bir yorum da var. Suriye başta olmak üzere Bölgesel gelişmeler nedeniyle, Ortadoğu'da kendisine biçilen rol ve bunun üzerinden açılmış krediye dayanarak AKP'ni Kürt meselesinde bu milliyetçi ve çatışmacı üslubu seçtiği yönünde...

Bana göre bu doğru değil. Çünkü kendi iç sorunlarını çözemeyen bir siyasi iktidarın Türkiye'nin sınırları dışında hedefi olamaz. Yani, Kürt meselesini, Alevi meselesini ya da diğer demokratik sorunlarını çözemediği takdirde Türkiye'nin o vizyoner dış politikasının hiçbir anlamı kalmaz. Ortadoğu'da cereyan etmekte olan gelişmeler esasında Türkiye için de riskler yaratan bir meseledir. Bu risklere karşı Türkiye'nin rolünü oynayabilmesi için -tabii ki burada özellikle de ABD-Türkiye ilişkileri çok önplana çıkıyor- demokratikleşme standartlarını yükseltmesi, kendi sorunlarını çözmesi önemlidir.

Yeni anayasa meselesinde AKP, CHP ve MHP 'ilk üç maddenin değişmezliğinde' anlaşır gibi görünüyorlar. Bu durum da değişir mi?

Nasıl bir Türkiye istiyoruz? Tüm mesele bu. Hele ki BDP, PKK açısından bir bölünmeden bahsetmediğimize göre, ayrı bir Kürdistan'dan bahsedemediğimize göre, biz etnik meseleleri de aşan bir yeni Türkiye'den bahsediyoruz. 21. yy'ın değerleri çerçevesinde meseleye yaklaşımdan bahsediyoruz. Böylesine temsilin yüksek oranda oluştuğu yeni parlamento içerisinde, yeni anayasa da yapılabilir. Anayasanın ilk üç maddesi dahil değiştirilebilir. 'Değiştirilemez madde'yi kabul etmiyorum. Çünkü zaten bunlar da 1980 anayasasının ürünüdür. Türkiye ancak faşizme kaymada, bir diktatörlük yapısını oluşturmada veya otoriter, totaliter yapıların oluşturulması noktasında o maddelere karşı duyarlı olabilir ama demokratikleşmeye nitelik kazandırılmasıysa mesele, her şey değişebilir.

Tek bayrak konusunda tartışma yok. Tek dil konusunda tartışma yok. Resmi dilin Türkçe olmasına itiraz yok. Ülke bütünlüğü konusunda tartışma yok.

O halde tartışılan ne?

Kürtçe'nin resmi eğitim dili olarak kullanılması meselesi. Kürtçe'nin resmi dil olarak kullanılması meselesini ciddi tartışmamız gerekiyor. Senelerdir yanlış eğitilen bir toplumla farklı saplantıların ortaya çıkarıldığı bir iklim var. Bu zamanla aşılacak bir olay ama anayasada yasaklayıcı hiçbir hüküm bulunmayacağının garantisi anayasayla ortaya konur. Bana göre BDP'nin de, sivil toplum örgütlerinin de bu konuda da hassas olmaları gerekir.

Bir de 'demokratik özerklik' meselesi var. İçi doldurulmamış şekilde veya tartışıldığı gibi çoğulcu yapıyı reddeden, sanki PKK'nın gelip kontrol ettiği, tekli bir sistem gibi algılanan, Kürtlerin içinde bile tartışılmakta olan bir konuyu, tartışmalar sonuçlanmadan Türkiye kamuoyuna götürmek uygun değil. Esasında bu olay bir yerel yönetimler meselesi. Ama bu da süreç içerisinde gelişebilecek bir olay. Fransa'da, İspanya'da hala bu özerklik meselesi tartışılan, geliştirilen bir konu. Anayasayla yasaklanmamış, Türkiye demokratikleştikçe özerkliğini arttıran bir yapı ortaya çıkabilir. Ama bunun bir etnik yapıyla bağlantısı olmadığının da halka inandırıcı şekilde anlatılması gerekir. Bu konu da BDP'nin, PKK'nin hassas olması gerekir.

İnci HEKİMOĞLU özgür gündem

Açılımcı Eski Mit'çinin  Amerikancı Hezeyanları!

Eski MİT'çiden Flaş Açıklamalar

Eski MİT Müsteşar Yardımcısı Öneş'ten terörün arttığı dönemde demokratik açılıma özel destek...

22 Haziran 2010

41 yıl Milli İstihbarat Teşkilatı'nda çalışan ve MİT Müsteşar Yardımcılığı görevinden emekli olan Cevat Öneş, PKK saldırılarının neden son dönemde yoğunlaştığını ve demokratik açılımla ilgili yaşananları Taraf gazetesinden Neşe Düzel'e değerlendirdi.

İki gün yayımlanan söyleşide, son günlerde yoğunlaşan PKK saldırılarının taktiksel saldırılar olduğunu, AK Parti hükümetini sıkıştırmak ve çözüm sürecinde muhatap alınmak için yapıldıklarını söyleyen Öneş, ne PKK'nın silahla bitirilmesinin, ne de PKK'nın silahla arzu ettiği sonuçlara ulaşmasının mümkün olduğunu vurguluyor.

“TIPKI DIŞ POLİTİKADAKİ GİBİ…”

Öneş'e göre Kürt sorunu ancak demokratikleşmeyle çözülebilir. Bu da, “dış politikada gösterilen irade, vizyon, plan, proje, organizasyon ve kararlılığın iç politikada da gösterilmesine” bağlı. Şöyle diyor Öneş: “Bir yandan Kürt sorununu da çözecek yeni bir demokratikleşme ve açılım planı hazırlanmalı, diğer yandan da bu açılıma paralel olarak PKK'nın dağdan indirilmesi için özel bir proje yapılmalı. Hükümet, 2011'deki seçimlere böyle bir demokratik açılım ve sivilleşme çıkışıyla gitmeli.”

“BAŞBAKAN AÇILIMDA SAMİMİYDİ”

Öneş, Düzel'in “AKP kendi isteğiyle mi bitiriyor bu alçımı” sorusunu ise şöyle cevaplandırıyor: “Açılım bitmedi. Zaten Başbakan da 'açılım sürecek' diyor. Açılım duraksadı. Bu küresel koşullarda ve Türkiye'nin iç dinamiklerinde hiçbir iktidar açılımı bitiremez. Açılım bitti diyen ve demokratikleşme için yeni adımlar atmayan bir iktidarın Türkiye'de yeniden seçilme ve hükümet olma şansı yoktur. Başbakan demokratik açılım konusunda çok samimiydi ve risk alıp adım attı ama CHP, MHP ve DTP milliyetçi duyguları körükleyerek AK Parti hükümetinin omuzlarındaki yükü daha da arttırdılar.”

“AÇILIMIN KARŞISINA ENGELLER ÇIKARILDI”

Öneş, AK Parti döneminde demokratik adımların atılmasında önemli mesafelerin alındığını ama AK Parti'nin çok önemli engellerle karşılaştığını düşünüyor: “Karşısına Ergenekon süreci, darbe girişimleri, yargıdaki olumsuzluklar, muhalefetin çıkardığı engeller, milliyetçi dalga gibi duvarlar çıkarıldı.”

Öneş'e göre her şeye rağmen önümüzdeki süreçte açılım planı daha somut ortaya konacak. 
 
“ARTIK DEMOKRATİK MÜCADELEYLE SONUÇ ALINIYOR”

Öneş, tam da bu ortamda açılım için seslerin daha çok çıkması gerektiğini söylüyor. Çünkü ona göre Türkiye'nin bugünkü objektif ve sübjektif şartları hiçbir biçimde PKK'nın silahlı mücadelesini haklı göstermiyor: “Türkiye'de artık demokratik mücadeleyle etkin sonuçlar almak mümkün. Bu yüzden PKK, silahlı eylemlerini hiçbir gerekçeye dayandıramaz.”

“KÜRTLER KOPMAK İSTEMİYOR”

Öneş, geçen hafta gittiği Hakkâri'de Kürtler'in ne istediğine dair yaptığı gözlemleri ise şöyle aktarıyor: “Kürtler ayrılık istemiyorlar. Türkiye bağımsız Kürt devleti kurulması ve ülkenin parçalanması gibi bir tehlikeyle karşı karşıya değil. Kürtler kopmak istemiyorlar. PKK da kopmak istemiyor. PKK'nın etkilediği kitlede de bir ayrılma duygusu yok.”

“OLAĞANÜSTÜ HAL PSİKOLOJİSİNİ TEMİZLEYEMEDİK”

Peki çözüm için dillendirilen olağanüstü hal ve sıkıyönetim gibi uygulamalar ne kadar doğru? Öneş, bu taleplere şiddetle karşı çıkıyor: “Sıkıyönetimlerin bir sonuç getirmediğini, aksine büyük sorunlar ve kırılganlıklar yarattığını biz bu uygulamayı yıllarca yaşayarak gördük. Ve, şimdiye kadar da Doğu ve Güneydoğu'da sıkıyönetimlerle yaratılmış olan bu kırılganlıkları, insanlardaki olumsuz psikolojiyi temizleyemedik. Bu ülkede yaşanacak en büyük tehlike bundan böyle sıkıyönetim olur.”